Dlaczego kino epickie się nie nudzi? O potrzebie mitu w świecie rozpadających się wartości.

Niedawno poprosiłam Chata GPT o analizę mojego gustu filmowego na podstawie ocen, które wystawiłam na Filmwebie. Interesowało mnie, jakie wnioski można z nich wyciągnąć: co mnie porusza, czego szukam w kinie, jakie tematy do mnie przemawiają a czego ja nie dostrzegam?

Nie wiem, czy Wy też tak macie korzystając z AI ale mnie jednocześnie fascynuje i zarazem nieco deprymuje mnogość możliwych interpretacji i odpowiedzi. Pytania zaczęły się mnożyć a moja głowa boleć. Jednak po jakimś czasie doszłam do wniosku, że zamiast przytłoczyć, ten gąszcz pytań i znaków zapytania zadziałał na mnie motywująco. Polubiłam zanurzanie się w nim i samodzielne, krok po kroku, odkrywanie powiązań. Doszłam do wniosku, że jest to jak układanie puzzli. Fajnie :)

Sama analiza bardzo mnie zaciekawiła. Dotychczas nie zauważyłam, że w jednym szeregu postawiłam takie filmy jak Harry Potter, Gladiator, Władca Pierścieni, Matrix, Batman, Forrest Gump i Król Lew. Chat jednak zauważył, że historie tych bohaterów przecież posiadają cechy wspólne. 

Wszystkie powyższe filmy opowiadają o odwadze, poświęceniu, walce dobra ze złem, o poszukiwaniu sensu w świecie pełnym chaosu i przemocy. Często osadzone są w fantastycznym, baśniowym świecie, który pozwala oswajać traumę, stratę, cierpienie – nie wprost, ale poprzez symbolikę i metaforę. Mimo że są fikcyjne, mówią o prawdach głęboko zakorzenionych w ludzkim doświadczeniu.

Wszystkie te filmy posiadają wspólny mianownik: budują narrację, która nadaje sens, porządkuje świat, pomaga zrozumieć ludzką kondycję. To właśnie czyni je współczesnymi mitami. Warto też dodać, że są to- poza warstwą symboliczną- dzieła wybitne technicznie, perfekcyjnie zrealizowane i wizualnie dopracowane. 

Często pociągają mnie opowieści o trudnościach życiowych, które choć jednoznaczne moralnie w przesłaniu, ukazują złożoną drogę prowadzącą do ostatecznego wyboru. To właśnie „droga” bohatera jest dla mnie kluczowa.

W tym miejscu warto może przypomnieć, czym jest mit, który jest nie tylko starożytną opowieścią o Prometeuszu czy Edypie. Mit to uniwersalna, symboliczna narracja, która pomaga zrozumieć rzeczywistość i nadać jej strukturę. Porządkuje chaos świata, pozwala przepracować emocje i odnaleźć sens tam, gdzie go brakuje.

Opowieści- zarówno dawne, jak i współczesne- pozostają jednym z najskuteczniejszych narzędzi poznawczych. W świecie nadmiaru informacji umożliwiają zrozumienie złożonych zjawisk poprzez uniwersalne symbole i archetypy. 

Witam w mojej głowie, czyli pytania które się we mnie kłębią i nie wiem co z tym zrobić.

Czy wiara w mit oznacza wyłącznie naiwność, czy może raczej jest oznaką nadziei, która trwa mimo wszystko? Może to świadectwo ludzkiej potrzeby nadawania znaczeń i oznacza, że człowiek woli wierzyć niż zaakceptować pustkę?

Czy istnieją uniwersalne wartości, których powinniśmy się trzymać? Czy też wszystko podlega nieustannej reinterpretacji?

W czasach relatywizmu kulturowego i często moralnego, narracje mityczne pełnią funkcję aksjologicznych kotwic. Przypominają, że pewne wartości: dobro, zło, walka o miłość, poświęcenie, odwaga i przetrwanie nie są zależne od trendów, ale mają charakter fundamentów antropologicznych. 

Uważam, że ludzie chcą wierzyć, że są pewne niezmienne wartości, które nie ulegają dewaluacji i które mają nadal znaczenie.

Doświadczenie, jakie oferuje epicka narracja, jest większe niż codzienność. Kino tego rodzaju nie służy ucieczce od rzeczywistości, ale- paradoksalnie- powrotowi do niej, wzbogaconemu o nową perspektywę. Pomaga uporządkować to, co z pozoru nieuporządkowane, czyniąc rzeczywistość bardziej zrozumiałą. Ich funkcją nie jest ucieczka, lecz powrót – bogatszy o kontekst, symbol, strukturę i doświadczenie. To forma wewnętrznej wędrówki, która kończy się reinterpretacją własnego świata.

Czy jednak dzisiaj istnieje zapotrzebowanie na takie „opowieści większe niż życie”? Czy widzowie nie czują przesytu przez wysyp filmów z początku lat 2000 – takich jak Gladiator czy trylogia Władcy Pierścieni? Być może... Ale myślę też, że sam schemat narracyjny jest tak głęboko zakorzeniony w naszym myśleniu, że niełatwo się go pozbyć – nawet jeśli nie zdajemy sobie z tego sprawy.

Nasze mózgi lepiej przyswajają historie niż suche fakty. Myślimy poprzez historie przyczynowo- skutkowe- opowieści są naszym podstawowym narzędziem poznawczym. Dlatego tak kochamy historię Aragorna, Froda, Harrego czy Maximusa. Dlatego mity przetrwały tysiące lat. One po prostu działają na wyobraźnię.

W kinie epickim często widzimy świat podzielony na dobro i zło, ale to podział metaforyczny- mający pokazać kierunek refleksji, nie dać gotową odpowiedź. I niech to właśnie będzie puentą: czasami sama refleksja nad ciekawym zagadnieniem jest wartością samą w sobie, może nawet większą niż bezmyślne podążanie za tym co monumentalne.